het manifestbhv is stuk

Het certificaat is doel geworden in plaats van bewijs. Niet de vraag of iemand het kan staat centraal, maar
de vraag of het pasje nog geldig is. We trainen niet naar bekwaamheid, we trainen naar de datum op de achterkant. En zolang die datum klopt, voelt een organisatie zich veilig.

Dat is geen veiligheid. Dat is een administratie die op orde is.

Ondertussen is het werk zelf veranderd. Mensen werken hybride, zijn de ene dag thuis en de andere dag op kantoor, en niemand weet meer zeker wie er op een dinsdagmiddag daadwerkelijk in het pand is. De vaste bezetting waar het oude BHV-model op leunde, bestaat niet meer. Tegelijk wordt er steeds veiliger gebouwd - sprinklers, compartimentering, detectie - en verschuift de vraag of dat blusje op de gang nog het verschil maakt, of dat we onze mensen vooral moeten leren snel en goed te ontruimen.

En dan is er de tijd. Personeel is schaars, instructeurs zijn schaars, en een hele dag in een klaslokaal is duur geworden. Terwijl het reguliere onderwijs allang beweegt - adaptief leren, oefenen in de praktijk, leren op het moment dat het nodig is - staat het BHV-onderwijs stil. We doen het nog precies zoals in 1999.

De optelsom is een BHV'er die zich vaak ondergewaardeerd voelt en slecht voorbereid, en een organisatie die denkt dat ze het geregeld heeft omdat de vinkjes staan. Dat is de gevaarlijkste combinatie die er is: een vals gevoel van veiligheid.

Hier is wat ons de afgelopen jaren steeds duidelijker werd. Alles wat écht telt op het moment van een incident, staat niet op dat certificaat.

Of iemand durft op te treden. Of iemand overzicht houdt als het onrustig wordt. Of iemand een besluit neemt en anderen meekrijgt. Of een team op elkaar kan bouwen als het erop aankomt. Dat zijn geen technische handelingen - dat is gedrag. En gedrag onder druk leer je niet uit een presentatie.

De hardskills blijven nodig; niemand wil een BHV'er die niet weet hoe een verbandtrommel werkt. Maar de hardskills zijn de basis, niet het geheel. Daarnaast staan de vaardigheden die het verschil maken: observeren, onder stress helder blijven, communiceren, samenwerken, leidinggeven op het juiste moment. De menselijke kant van BHV. Precies de kant die we al vijfentwintig jaar overslaan.

Wij zien een BHV waar mensen weer trots op zijn. Waar de bedrijfshulpverlener gewaardeerd wordt door zijn directe collega's, gesteund door het management, en waar veiligheid iets is van iedereen - van de schoonmaker tot de directie - en niet iets wat je afschuift op een handjevol vrijwilligers.

Die trots komt niet vanzelf. Ze ontstaat wanneer iemand zich echt bekwaam voelt in zijn rol. En dat gevoel van bekwaamheid rust op drie dingen, die ieder mens nodig heeft om gemotiveerd te blijven doen wat hij doet.

Het eerste is weten wie je bent in die rol. Wat er van je wordt verwacht, wat je daarvan kunt waarmaken, en de ruimte om zelf te bepalen hoe en wanneer je je daarin ontwikkelt. Het tweede is je in staat voelen om te handelen - niet alleen de techniek beheersen, maar ook het vertrouwen hebben dat je durft op te treden als het moet. Het derde is kunnen bouwen op de mensen om je heen. Weten wie je team is, en weten dat ze er zijn als de nood hoog is.

Autonomie, competentie, verbondenheid. Vervul die drie, en motivatie hoeft niet te worden afgedwongen - ze ontstaat vanzelf.

Een BHV'er die vrijwillig en met overtuiging klaarstaat, is oneindig veel meer waard dan tien die het doen omdat het moet. In die toekomst is opleiden geen dag per jaar meer, maar iets wat doorloopt. Ervaren BHV'ers coachen de nieuwe. Er wordt geoefend in de praktijk, in het eigen gebouw, met de eigen collega's. Techniek - online leren, slimme oefeningen, korte trainingen op het moment dat het uitkomt - versterkt dat, maar vervangt de mens nooit. En de certificering meet niet langer een momentopname, maar of iemand werkelijk kan handelen.

Van certificaat naar bekwaamheid. Van een jaarlijkse toets naar doorlopend leren. Van complexiteit naar eenvoud, zodat de BHV'er weer toekomt aan waar het echt om gaat.

Omdat het huidige model niet houdbaar is. De krapte wordt niet minder, hybride werken gaat niet weg, en elk jaar dat we blijven vasthouden aan het oude, groeit de afstand tussen wat we afvinken en wat er in een echte noodsituatie nodig is.

En omdat het kán. De bouwstenen liggen er - de kennis over hoe mensen leren en gemotiveerd raken, de techniek om leren toegankelijk te maken, de ervaring van duizenden BHV'ers die allang aanvoelen dat het anders moet. Het enige wat ontbreekt, is de keuze om het anders te dóén.

Dit manifest is die keuze, hardop uitgesproken. Het is een oproep aan iedereen die met BHV te maken heeft - hoofden BHV, directie, HR, facilitair, opleiders - om verder te kijken dan het certificaat en de minimale eis. Om BHV weer te maken tot wat het hoort te zijn: mensen die elkaar en hun collega's durven en kunnen beschermen, omdat ze het willen.

De toekomst van BHV ligt in onze handen. Laten we hem niet overlaten aan de datum op een pasje.

Hoe kijk jij naar de toekomst van BHV - in je eigen organisatie, en in het vak?

albert dias & renske wigmore

De drie behoeften - autonomie, competentie en verbondenheid - komen uit de zelfdeterminatietheorie van Ryan & Deci (2000). De wettelijke basis voor BHV staat in artikel 15 van de Arbeidsomstandighedenwet.